SIBO u dzieci – co warto wiedzieć

Czym jest SIBO i czy dotyczy dzieci?

Tak, SIBO zdarza się także u dzieci. Ma też podobny przebieg jak u dorosłych, ale dzieci, przynajmniej w mojej praktyce klinicznej, szybciej się regenerują niż dorośli.

SIBO to skrót z angielskiego small intestinal bacterial overgrowth, czyli rozrost bakteryjny jelita cienkiego. Jelito cienkie powinno być miejscem prawie czystym od bakterii. A to dlatego, że tam nic nie powinno nam przeszkadzać w procesie trawienia i wchłaniania. SIBO jest więc stanem patologicznym, nieprawidłowym. Większość bakterii mieszka w naszym jelicie grubym, i tam jest ich miejsce. Gdy bakterie zaczynają się namnażać tam, gdzie nie powinno ich być w takiej liczbie, fermentują jedzenie zbyt wcześnie. Zaczynają jeść nasze jedzenie w momencie, kiedy ono jest jeszcze trawione i wchłaniane. Produkują z naszego jedzenia różne substancje, też te prozapalne. Natomiast głównie produkują gazy (m.in. wodór), które powodują wzdęcia, uczucie pełności, przelewanie, puste odbijanie, refluks, no i oczywiście też i same gazy (potocznie „bąki”).

Osobną odmianą tego problemu jest IMO (intestinal methanogen overgrowth), czyli nadmiar mikroorganizmów wytwarzających metan. Metan spowalnia pracę jelit, dlatego IMO częściej daje zaparcia niż biegunki. Poza tym IMO daje podobne objawy jak SIBO.

W 2025 roku europejskie towarzystwo gastroenterologii dziecięcej ESPGHAN opublikowało przegląd wiedzy o SIBO u dzieci. Wniosek: wiemy coraz więcej, ale wciąż brakuje dużych, dobrze zaprojektowanych badań u najmłodszych. Dlatego tak ważne jest połączenie wiedzy naukowej z doświadczeniem klinicznym.

Jak SIBO objawia się u dzieci?

Objawy są podobne jak u dorosłych, ale dziecko często nie potrafi ich dokładnie opisać. Rodzic widzi raczej skutki: rozdęty brzuch, gorszy apetyt, marudzenie po jedzeniu.

Najczęstsze objawy to:

  • wzdęcia i uczucie pełności, często narastające w ciągu dnia
  • bóle brzucha, zwłaszcza po posiłkach
  • bulgotanie, przelewanie w jelitach
  • nadmiar gazów i odbijanie
  • biegunki lub luźne stolce, czasem tłuste i trudne do spłukania
  • zaparcia, szczególnie przy nadmiarze metanu (IMO)
  • nudności, niechęć do jedzenia
  • zmęczenie, rozdrażnienie, gorsza koncentracja, a czasem nawet nadmierne pobudzenie

U dzieci jest jeszcze jeden ważny sygnał: zaburzenia wzrastania. Przy SIBO może dojść do gorszego wchłaniania składników odżywczych, dziecko może przestać przybierać na wadze albo rosnąć. To się nie dzieje z dnia na dzień, ale jeżeli objawy SIBO utrzymują się przez kilka miesięcy, możemy zaobserwować trend spadku przybierania na wadze, a w gorszych sytuacjach – nawet zahamowanie wzrostu.

Żaden z tych objawów nie jest typowy wyłącznie dla SIBO. Te same dolegliwości mogą mieć inne przyczyny, na przykład celiakię, nietolerancję laktozy (choć ona sama może być spowodowana przez SIBO) czy choroby zapalne jelit. Dlatego diagnostyka powinna je wykluczyć.

Skąd się bierze SIBO u dzieci?

Każde SIBO ma przyczynę. Natomiast nasza wiedza u dzieci na ten temat jest jeszcze bardziej ograniczona niż u dorosłych i nie jest możliwe w każdym przypadku znalezienie tej przyczyny.

Zdrowe jelito broni się przed nadmiarem bakterii na kilka sposobów: kwasem żołądkowym, sprawną motoryką, która „przepycha” treść dalej, i zastawką oddzielającą jelito cienkie od grubego. Gdy któryś z tych mechanizmów zawodzi, bakterie mogą zacząć przesiadywać w jelicie cienkim.

Badania naukowe najlepiej opisują dzieci z wyraźnymi czynnikami ryzyka:

  • zmiany w budowie jelit, które same w sobie zaburzają motorykę jelit – po operacjach, wadach wrodzonych czy martwiczym zapaleniu jelit u wcześniaków (zespół krótkiego jelita)
  • ciężkie zaburzenia motoryki, takie jak przewlekła pseudoniedrożność jelit
  • choroby przewlekłe, na przykład mukowiscydoza, celiakia czy choroby zapalne jelit
  • leki obniżające kwas żołądkowy (inhibitory pompy protonowej), choć u dzieci ten związek nie jest jednoznacznie potwierdzony

Naukowcy zwracają też uwagę na związek SIBO z czynnościowymi bólami brzucha i zespołem jelita drażliwego u dzieci. Ten związek jest prawdopodobny, ale wciąż słabo zbadany. Jest on bardziej udowodniony u dorosłych.

Te najcięższe przypadki leczone są przez specjalistyczne poradnie gastroenterologiczne bądź szpitalnie. W gabinecie widzę najczęściej inną grupę dzieci. Dzieci z bardziej niespecyficzną przyczyną, choć dość typowym przebiegiem. Opisuję to niżej, w części o moim doświadczeniu.

Jak diagnozuje się SIBO u dzieci?

Podstawą jest wodorowo-metanowy test oddechowy. Jest bezpieczny, nieinwazyjny i nie boli, dlatego dobrze sprawdza się u dzieci od 4. roku życia.

Jak wygląda test:

  1. Dzień wcześniej dziecko je prostą, ubogą w błonnik dietę (zasady przygotowania do testu oraz przepisy na 24–48 h przed testem), a rano przychodzi na czczo.
  2. Wypija roztwór cukru testowego (laktulozy lub glukozy).
  3. Co 10–20 minut dmucha do specjalnego woreczka lub urządzenia.
  4. Aparat mierzy, ile wodoru i metanu pojawia się w wydychanym powietrzu.

Jeśli bakterie w jelicie cienkim fermentują cukier zbyt wcześnie, poziom gazów rośnie szybciej, niż powinien. Wynik pokazuje też, który gaz dominuje. To ważne, bo SIBO wodorowe i IMO metanowe prowadzi się trochę inaczej.

Test ma swoje ograniczenia. Europejskie wytyczne z 2021 roku, opracowane wspólnie dla dorosłych i dzieci, opisują czynniki, które mogą zafałszować wynik. Należą do nich niedawne antybiotyki, niewłaściwe przygotowanie czy bardzo szybki pasaż jelitowy. Dlatego wynik zawsze ocenia się razem z objawami i historią zdrowotną pacjenta.

Istnieje też metoda bardziej bezpośrednia: pobranie treści jelita podczas endoskopii i jej posiew. Jest jednak inwazyjna, więc u dzieci stosuje się ją rzadko, głównie w szpitalach.

Jak wygląda terapia według badań?

Eksperci ESPGHAN wskazują cztery filary postępowania. Należą do nich leczenie przyczyny, przywrócenie prawidłowej mikroflory jelitowej, łagodzenie objawów oraz leczenie powikłań, na przykład niedoborów żywieniowych. Ten pierwszy punkt jest często niemożliwy do zrealizowania, szczególnie jeżeli przyczyna jest stała, wydarzyła się w przeszłości i nie da się tego cofnąć.

Do ograniczenia bakterii najczęściej stosuje się rifaksyminę (Xifaxan). To antybiotyk, który działa głównie w jelicie i w małym stopniu wchłania się do krwi. Decyzję o jego zastosowaniu zawsze podejmuje lekarz.

Co pokazują badania u dzieci:

  • W badaniu włoskim rifaksymina znormalizowała wynik testu oddechowego u 64% dzieci z zespołem jelita drażliwego i SIBO. Objawy wyraźnie się zmniejszyły.
  • W badaniu ze szpitala w Stanford 72% dzieci odczuło co najmniej częściową poprawę po terapii.
  • W polskim badaniu z Łodzi test unormował się u 88% dzieci, które zgłosiły się na kontrolę.
  • Probiotyki stosowane razem z antybiotykiem mogą zwiększać skuteczność terapii, ale dowody są jeszcze słabe.

Warto wiedzieć, że są to badania małe i w większości bez grupy kontrolnej. Nauka nie ustaliła jeszcze jednego, najlepszego schematu dla dzieci. Dlatego w praktyce duże znaczenie ma doświadczenie specjalisty.

SIBO u dzieci w moim gabinecie

Dzieci, które do mnie trafiają, rzadko mają wady anatomiczne czy przebyte operacje jelit. Najczęściej SIBO lub IMO pojawia się u nich po zaburzeniu motoryki jelit, które wywołało coś innego.

Najczęstsze przyczyny, które widzę:

  • silna lub długa antybiotykoterapia z innego powodu, na przykład przy nawracających zapaleniach ucha czy gardła. To najczęstsza historia moich małych pacjentów z SIBO.
  • infekcje jelitowe, takie jak wirusowe „jelitówki”
  • zatrucia pokarmowe, w tym te złapane w podróży do egzotycznych krajów.

Często rodzice opowiadają, że problemy z brzuszkiem trwały od niemowlęctwa. To sugeruje, że mikrobiom tych dzieci był zaburzony od samego początku.

Jakie objawy SIBO obserwuję u dzieci? Oprócz klasycznych objawów SIBO i IMO regularnie widzę zaburzenia wzrastania. Dziecko przestaje przybierać na wadze lub rosnąć przez cały czas trwania najsilniejszych objawów. Klasyczne objawy jelitowe mogą pojawić się dosłownie z dnia na dzień. Natomiast problemy z przybieraniem na wadze (rzadziej ze wzrostem) to najczęściej okres kilku miesięcy od początku objawów. Czasem objawy jelitowe współwystępują z objawami neurologicznymi u dziecka – tzw. mgłą mózgową, rozdrażnieniem czy pobudzeniem.

Jak wygląda terapia? Schemat jest podobny jak u dorosłych, ale dostosowany do wieku i masy ciała dziecka.

  1. Usunięcie nadmiaru bakterii. Lekarz może zlecić rifaksyminę (Xifaxan). Gdy nie przynosi efektu, w ramach terapii stosuję ekstrakty roślinne (ziołowe) o przeciwbakteryjnej skuteczności udokumentowanej w badaniach klinicznych u dorosłych i dobrym profilu bezpieczeństwa. Dawki dobieram do wieku i masy ciała dziecka.
  2. Dieta niskopolisacharydowa. Ogranicza wszystkie trzy rodzaje „pożywki” dla bakterii: błonnik, FODMAP i węglowodany złożone. U dzieci jest jednak łagodniejsza niż u dorosłych. Nie ograniczamy węglowodanów tak mocno, bo rosnący organizm potrzebuje energii. Dieta jest zawsze dopasowana do wieku i bezpieczna dla dziecka.
  3. Ziołowy prokinetyk. Wspiera ruchy jelit, które naturalnie oczyszczają jelito cienkie z bakterii. Stosujemy go w czasie diety.
  4. Powolne wyjście z diety. Dieta trwa 8 tygodni od zakończenia terapii. Potem stopniowo rozszerzamy jadłospis i wracamy do normalnej, zdrowej diety.

Często wystarcza jeden cykl terapii, czasem potrzebne są dwa.

Najważniejsza obserwacja: dzieci regenerują się po SIBO i IMO zwykle sprawniej niż dorośli. U dorosłych terapia trwa dłużej i częściej bywa bardziej złożona. Młody organizm ma ogromną zdolność odbudowy, jeśli tylko da mu się dobre warunki.

Kiedy warto zgłosić się do specjalisty?

Warto skonsultować się, jeśli u dziecka:

  • dolegliwości brzuszne trwają dłużej niż kilka tygodni
  • objawy zaczęły się lub nasiliły po antybiotykoterapii, infekcji jelitowej albo zatruciu
  • masa ciała lub wzrost przestały rosnąć zgodnie z siatką centylową
  • wzdęcia i bóle brzucha wracają mimo zmian w diecie

Najpierw warto odwiedzić pediatrę lub gastroenterologa dziecięcego, by wykluczyć inne choroby. Gdy SIBO lub IMO zostanie potwierdzone, dobrze zaplanowana terapia SIBO u dziecka pomaga jelitom wrócić do równowagi, a dziecku do prawidłowego wzrastania.

Źródła